Afet Farkındalığı Nedir? Bunu Düşünürken Kafayı Nasıl Yediğimi Anlatayım
Şimdi size bir soru: En son ne zaman bir depreme yakalandınız? Yok, şaka yapmıyorum. Ciddiyim. Çünkü ben geçen gün, İzmir’de otururken bir anda “Afet farkındalığı” konusunu düşünmeye başladım ve kafayı yedim! Evet, her şey normaldi, ben arkadaşlarım ve pizzayla keyif yapıyordum ama bir anda kafamda bir kıvılcım çaktı: “Afet farkındalığı nedir? Ne yapmalıyım? Deprem olsa nereye giderim?” Ve işte o an iç sesim devreye girdi:
İç Sesim: “Yine mi düşünmeye başladın? Bir de afet planı yapacaksın şimdi!”
Ben: “Yani evet, belki de yapmalıyım. Sonuçta İzmir’deyim ve burada deprem olursa ne yaparım?”
İç Sesim: “Beyefendi, önce pizza bitirelim, sonra düşünürsün!”
Ama dur, pizza neyse de, biz konumuza dönelim. “Afet farkındalığı nedir?” sorusu o kadar basit bir soru değil aslında. Çünkü biraz araştırdım ve bu konunun sadece bir depremle sınırlı olmadığını fark ettim. Anladım ki, afet farkındalığı bir nevi hayat sigortası gibi. Herkesin üzerinde durduğu ama genelde unutulan, umursanmayan bir şey. Ama bak, tam buraya dikkat et: Afet farkındalığı, yalnızca afet anlarında ne yapacağını bilmek değil, hayatın her anında ne tür hazırlıklar yapabileceğini fark etmek. Tıpkı bana o pizza yemediğimiz akşam yaptırdığı gibi.
Afet Farkındalığı: Gerçekten O Kadar Ciddi mi?
Şimdi gerçekten ciddi bir konuya girmemiz gerekirse, afet farkındalığı aslında kişisel güvenliğimizin garantisi. Ama bir yandan da öyle bir şey ki, sanki insanlar sadece “deprem anında ne yapmam gerektiğini biliyor muyum?” diye soruyorlar, sonra unutuyorlar. İzmir’de yaşarken bunu sıkça gözlemledim. O kadar rahatız ki, evde bir arı soksa, bütün mahalleyi evlere kapatacak seviyeye gelebiliriz, ama depremi hep “kötü bir şey olabilir” diye kategorize ediyoruz. Oysa farkındalık, işte tam burada devreye giriyor.
Bir Örnek: Araba Kullanırken Afet Farkındalığı
Mesela, İzmir trafiğinde bir gün işe gitmek için arabaya binmişim. Herkesin sürekli sağa sola park ettiği, “acaba bir yere çarpar mıyım?” diye düşündüğüm, biraz sıkıntılı bir durum. O kadar kötü bir park oluyor ki, hemen aklıma şu geliyor: “Afet olsa, burada ne yaparım?” Ama bir yandan da trafik, bir afet değil! Cidden, bazen kendi kendime soruyorum: “Deprem oluyor, ve bu park yeri dolmuş. Şimdi ne yapacağım? Arabamı nereye park edeceğim?” Bu garip diyalog, bir anda bana afet farkındalığının ne kadar önemli olduğunu hatırlatıyor.
Afet Farkındalığı ile Evde Düşünme Zamanı
Evdeyken de durum farklı değil. Bir akşam, evde tek başımayım ve belki de dünyadaki en büyük korkum olan “ya deprem olursa” diye düşünmeye başlıyorum. Hem de o an pizza yiyorum! Ama sonra fark ediyorum ki, her şeyin “hayatımı kaybetmeden” devam etmesini istiyorum. Hemen bir ‘deprem tatbikatı’ yapmam gerektiğini düşünüyorum. Tabi, bu ‘tatbikat’ akşam yemeği yerken değil, sabah yapılacak bir şeydi. Ama dedim ki, “Bunu düşünmeden duramıyorum, neden bu kadar önemsemedim ki?”
İç sesim bir daha devreye giriyor: “Şimdi ne yapıyorsun, gerçekten bu kadar ciddi misin?”
Ben: “Evet, gerçekten ciddi olmalıyım. En azından evin dışına nasıl çıkacağımı bilmem lazım.” Yani, ne bileyim, bu düşüncelere hiç katılmasam da, acaba odanın penceresinden atlamak güvenli mi? Yani afet farkındalığı nedir? demek, aslında hayatta kalmak için bir adım ileri gitmek demek. Tatbikat yapmasak da, nereye gitmem gerektiğini bilmem önemli. Çünkü yarın ne olacağı belli olmaz.
Afet Farkındalığı: Yalnızca Deprem Değil
Herkes deprem dediğinde bir anda “AFAD” ve “yaralı kurtarma ekipleri” gibi kelimeler aklımıza geliyor. Ama afet farkındalığı yalnızca depremle sınırlı değil. Anlatmak istediğim şey şu: Afet farkındalığı nedir sorusunun cevabı; sadece doğal afetler değil, yangın, sel ve diğer kriz durumları da kapsıyor. Yani, İzmir gibi sıcak yerlerde yangın olursa, nasıl bir önlem alırım? Ya da aniden sel basarsa, evdeki değerli eşyalarımı nasıl alırım?
İç sesim: “O kadar düşünme! Gerçekten her şey seni mi ilgilendiriyor?”
Ben: “Bilmiyorum, ama şimdi düşündüm ve buradaki her şey önemli! Mesela, su deposu nerede, elektrik kesilirse ne olacak? Bu tür şeyler bir günde öğrenilemez. Hazırlıklı olmak, yarın değil bugün için gereklidir.” Bu durumda, düşünmeden bir plan yapmam lazım. Bir süre sonra “Afet farkındalığı nedir?” sorusu, sadece evde değil, iş yerinde de önemli hale geliyor. Herhangi bir doğal afet durumunda, nasıl bir hazırlık yapmalıyız? Sadece benim için değil, tüm ekip için! Çünkü birinci hedef hayatta kalmak.
Afet Farkındalığı: Eğlenceli Olabilir
Şimdi size eğlenceli bir şey söyleyeyim: Afet farkındalığı her zaman ciddiyet gerektirmez. Mesela, sonradan fark ettiğinizde, bu farkındalık eğlenceli olabilir. Ya da tıpkı ben gibi, her an her yerde bir şeylere “afetzede” gibi yaklaşarak, olayları hem ciddiyetle hem de mizahi bir şekilde değerlendirebilirsiniz. “Afet farkındalığı nedir?” sorusunun cevabı, bence bir tür günlük yaşamın farkına varmak demek. Ne kadar hazırlıklı olursanız, o kadar kolay hayatta kalırsınız. Afetlerin, hayatımızın bir parçası olduğunu kabul etmek, ona göre plan yapmak da önemli.
Sonuç: Hazırlıklı Olmak Eğlenceli Olabilir!
Sonunda şunu söyleyebilirim: Afet farkındalığı, hayatımızın belki de en önemli sorularından birine cevap aramaktan ibaret değil. Ne olursa olsun, bazen bir depremin olması durumunda yapılacakları planlamak, sadece bir hayatta kalma meselesi değil, bir tür geleceğe güvenle bakma halidir. Eğer afet anında nasıl davranacağımı düşünmemişsem, o zaman gerçekten de kaybolmuşum demektir.
Öyleyse, siz de pizza yerken değil, bir afet anında ne yapacağınızı düşünün. Hatta biraz eğlenin! Sadece hazırlıklı olun. Çünkü belki yarın, en azından bir şeyler yapmaya hazır olursunuz!